Żeń-szeń koreański (Panax ginseng) – kompletny przewodnik 2026: czym jest, dla kogo, kiedy przyjmować i jakie daje efekty

Żeń-szeń koreański (Panax ginseng C.A. Meyer) to jedna z najstarszych i najbardziej szanowanych roślin adaptogennych w medycynie tradycyjnej Azji Wschodniej, stosowana od tysięcy lat jako naturalny środek wzmacniający organizm. Współczesna nauka potwierdza wiele z tych tradycyjnych zastosowań: systematyczne przeglądy i metaanalizy badań klinicznych pokazują, że żeń-szeń może istotnie zmniejszać zmęczenie, wspierać funkcje poznawcze, poprawiać parametry naczyniowe i pomagać w regulacji glikemii.

W tym artykule przedstawimy kompletny przegląd wiedzy naukowej o żeń-szeniu koreańskim: jego składzie chemicznym, mechanizmach działania, efektach potwierdzonych w badaniach klinicznych, rekomendacjach dawkowania oraz kwestiach bezpieczeństwa.

Czym jest żeń-szeń koreański?

Botanika i tradycja

Panax ginseng to bylina wieloletnia z rodziny araliowatych (Araliaceae), której korzeń jest wykorzystywany w medycynie tradycyjnej od ponad 2000 lat, głównie w Korei i Chinach. Nazwa rodzajowa Panax pochodzi od greckiego pan (wszystko) i akos (lekarstwo), co odzwierciedla szerokie spektrum zastosowań terapeutycznych tej rośliny.

Tradycyjnie żeń-szeń koreański stosowano jako:

• środek adaptogenny (zwiększający odporność organizmu na stres),
• tonikum wzmacniające witalność i energię,
• wsparcie dla układu odpornościowego,
• środek poprawiający funkcje poznawcze i pamięć,
• afrodyzjak naturalny.

Czerwony vs biały żeń-szeń – różnice w obróbce

Żeń-szeń koreański występuje w dwóch głównych postaciach:

Biały żeń-szeń (white ginseng) – korzeń suszony w sposób naturalny, bez dodatkowej obróbki termicznej.

Czerwony żeń-szeń (Korean Red Ginseng, KRG) – korzeń poddawany procesowi parowania i suszenia w wysokiej temperaturze (95–100°C), co powoduje zmianę koloru na czerwonobrązowy i modyfikację profilu ginsenozydów (niektóre przekształcają się w bardziej bioaktywne formy).

Badania pokazują, że czerwony żeń-szeń może wykazywać silniejsze działanie przeciwutleniające dzięki wyższej zawartości specyficznych ginsenozydów powstających podczas obróbki termicznej.

Skład chemiczny – ginsenozydy jako kluczowe składniki aktywne

Czym są ginsenozydy?

Główne składniki bioaktywne żeń-szenia to ginsenozydy (zwane też saponinami triterpenowymi o strukturze dammaranowej) – do dziś zidentyfikowano ponad 50 różnych ginsenozydów w korzeniu Panax ginseng.

Ginsenozydy dzielą się na dwie główne grupy strukturalne:

1. Ginsenozydy typu protopanaksadiolu (PPD) – m.in. Rb1, Rb2, Rc, Rd, Rg3, Rh2
2. Ginsenozydy typu protopanaksatriolu (PPT) – m.in. Rg1, Re, Rf, Rh1

Według badań, współistnienie ginsenozydów PPD i PPT w żeń-szeniu może tłumaczyć jego dualne efekty na ośrodkowy układ nerwowy: z jednej strony stymulujące (Rg1), z drugiej uspokajające (Rb1).

Najważniejsze ginsenozydy i ich działanie

Ginsenozyd	Typ	Główne udokumentowane efekty
Rb1	PPD	↓ stres oksydacyjny, ↑ wrażliwość na insulinę, neuroprotekcja, poprawa pamięci
Rg1	PPT	↑ neurotransmisja (dopamina, acetylocholina), ↓ glukoneogeneza, neuroprotekcja, poprawa funkcji poznawczych
Rg3	PPD	działanie przeciwnowotworowe (badania in vitro), neuroprotekcja, wsparcie CNS
Rh2	PPD	potencjalne działanie w chorobie Alzheimera (badania prekliniczne), ochrona neuronów

Mechanizmy działania żeń-szenia – co mówi nauka?

Żeń-szeń koreański działa wielokierunkowo, wpływając na różne szlaki sygnałowe i procesy biochemiczne w organizmie.

1. Działanie adaptogenne i antyoksydacyjne

Ginsenozydy Rb1 i Rg1 w badaniach in vitro istotnie poprawiały status redoks komórek nerwowych: zmniejszały poziom reaktywnych form tlenu (ROS) i markerów peroksydacji lipidów (TBARS), zwiększały aktywność dysmutazy ponadtlenkowej (SOD) i aktywowały szlak Nrf2 – kluczowy mechanizm obrony antyoksydacyjnej.

Badania wykazały, że podawanie ekstraktu z żeń-szenia zwiększało aktywność enzymów antyoksydacyjnych (SOD, katalaza, peroksydaza glutationowa) oraz zawartość zredukowanego glutationu (GSH), a także zmniejszało stężenie markerów stresu oksydacyjnego (MDA).

Jak podsumowuje systematyczny przegląd z 2020 roku:

„Szerokie spektrum badań wskazuje na związek stresu oksydacyjnego z pierwotną i wtórną przyczyną ludzkich chorób oraz starzenia. Aktywność antyoksydacyjna czerwonego żeń-szenia koreańskiego (Panax ginseng) i ginsenozydów została potwierdzona zarówno w badaniach in vitro, jak i w badaniach klinicznych.”

2. Wsparcie funkcji poznawczych i neuroproteksja

Badanie RCT (randomized controlled trial) z 2020 roku przeprowadzone na 90 koreańskich ochotnikach z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi wykazało, że 6-miesięczna suplementacja Panax ginseng istotnie poprawiała wyniki w testach pamięci wzrokowej (Rey Complex Figure Test):

• natychmiastowe przypominanie: p = 0,0342 (ITT)
• przypominanie po 20 minutach: p = 0,0355 (ITT)

RCT z wykorzystaniem potencjałów wywołanych P300 (elektroencefalograficznych markerów funkcji poznawczych) pokazało, że 2-tygodniowa suplementacja czerwonym żeń-szeniem koreańskim zmniejszała latencję P300 w regionie centralnym mózgu, co może wskazywać na poprawę alokacji uwagi, pamięci natychmiastowej i czasu reakcji behawioralnej.

Mechanizmy neuroprotekcyjne ginsenozydów Rb1 i Rg1 obejmują:

• ochronę mitochondriów neuronów przed dysfunkcją,
• redukcję apoptozy komórek nerwowych,
• zwiększenie uwalniania acetylocholiny (ACh) i glutaminianu – kluczowych neuroprzekaźników dla procesów uczenia i pamięci.

3. Poprawa funkcji naczyniowych i sercowo-naczyniowych

Metaanaliza 5 badań klinicznych (n = 140) opublikowana w 2025 roku wykazała, że suplementacja żeń-szeniem istotnie poprawiała śródbłonkowo-zależne rozszerzanie naczyń (FMD) w porównaniu z placebo (SMD: 0,571%, 95% CI: 0,198–0,943, p = 0,003).

Żeń-szeń również:

• zmniejszał prędkość fali tętna (PWV) – marker sztywności tętnic i niezależny predyktor zdarzeń sercowo-naczyniowych,
• zwiększał poziom tlenku azotu śródbłonkowego (eNO) – kluczowego mediatora rozszerzania naczyń.

Według badaczy:

„Suplementacja żeń-szeniem może zmniejszać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych poprzez obniżanie sztywności naczyniowej zarówno w aorcie centralnej, jak i w tętnicach obwodowych.”

4. Regulacja glikemii i wrażliwość na insulinę

RCT z 2024 roku u osób z stanem przedcukrzycowym (n = 60, 12 tygodni) wykazało, że czerwony żeń-szeń koreański (RGEP) istotnie poprawiał kontrolę glikemiczną:

• obniżał poziom dipeptydylo peptydazy-4 (DPP-4) – enzymu degradującego hormony inkretynowe (p = 0,001),
• nie odnotowano żadnych poważnych działań niepożądanych.

Ginsenozyd Rb1 działa na poziomie molekularnym:

• zwiększa wychwyt glukozy w mięśniach szkieletowych poprzez translokację transporterów GLUT1 i GLUT4,
• aktywuje szlak IRS-1/PI3K/Akt, przywracając wrażliwość na insulinę w tkance tłuszczowej,
• aktywuje kinazę AMPK, która wspiera metabolizm glukozy.

Ginsenozyd Rg1 hamuje ekspresję genów glukoneogenezy w hepatocytach, zmniejszając produkcję glukozy przez wątrobę.

Efekty żeń-szenia koreańskiego potwierdzone w badaniach klinicznych

1. Redukcja zmęczenia

Systematyczny przegląd i metaanaliza z 2023 roku obejmująca 12 badań RCT (n = 1298 pacjentów) wykazała, że suplementacja żeń-szeniem istotnie zmniejszała zmęczenie związane z chorobami (standardized mean difference SMD = 0,33, 95% CI = 0,44–0,22).

Kolejna metaanaliza z 2023 roku potwierdziła, że żeń-szeń istotnie redukuje ogólne (niespecyficzne) zmęczenie u osób zdrowych (SMD: −0,48, 95% CI: −0,71 do −0,25, p < 0,0001).

W analizie podgrup najlepsze efekty uzyskano przy zastosowaniu:

• preparatów złożonych z żeń-szeniem (SMD: −0,39, p = 0,004),
• u osób z przewlekłym zmęczeniem (CF) (SMD: −0,30, p = 0,03).

2. Poprawa jakości życia

RCT z 2025 roku u pacjentów z łagodnym przewlekłym zapaleniem trzustki (n = 40, 180 dni) pokazało, że suplementacja czerwonym żeń-szeniem koreańskim istotnie poprawiała jakość życia mierzoną skalą Clinical Global Impression (CGI).

Według autorów:

„To pierwsze badanie kliniczne ujawniające skuteczność czerwonego żeń-szenia koreańskiego u pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki w oparciu o dane rzeczywiste.”

3. Wsparcie funkcji poznawczych i pamięci

Jak opisano wcześniej, badania RCT potwierdziły:

• poprawę pamięci wzrokowej u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi,
• skrócenie latencji P300 (marker poprawy uwagi i pamięci natychmiastowej),
• zwiększenie uwalniania acetylocholiny i glutaminianu – neuroprzekaźników kluczowych dla procesów uczenia.

4. Działanie naczyniowo-ochronne

Jak wspomniano, metaanaliza wykazała istotną poprawę:

• FMD (rozszerzanie naczyń zależne od śródbłonka),
• PWV (sztywność tętnic),
• stężenia tlenku azotu śródbłonkowego.

Dla kogo jest żeń-szeń koreański?

Na podstawie dostępnych badań klinicznych żeń-szeń koreański może być rozważany jako wsparcie (nie leczenie) u następujących grup:

1. Osoby odczuwające przewlekłe zmęczenie

Metaanalizy potwierdzają istotną redukcję zmęczenia zarówno ogólnego, jak i związanego z chorobami przewlekłymi.

2. Osoby z obniżoną koncentracją i łagodnymi zaburzeniami pamięci

RCT pokazują poprawę parametrów funkcji poznawczych, szczególnie pamięci wzrokowej i czasu reakcji.

Uwaga: Żeń-szeń nie jest lekiem na chorobę Alzheimera ani demencję – w tych przypadkach konieczna jest diagnostyka i leczenie zgodne z wytycznymi klinicznymi.

3. Osoby w stanie przedcukrzycowym (po konsultacji z lekarzem)

Badania sugerują, że czerwony żeń-szeń może wspierać kontrolę glikemii i poprawiać wrażliwość na insulinę. Zawsze wymaga to nadzoru lekarskiego i nie zastępuje diety oraz leków hipoglikemizujących.

4. Osoby z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym (po konsultacji z lekarzem)

Metaanaliza wskazuje na poprawę funkcji śródbłonka i zmniejszenie sztywności tętnic. Jednak żeń-szeń nie jest lekiem kardiologicznym i nie zastępuje statyn, leków hipotensyjnych ani innych terapii.

5. Osoby aktywne fizycznie i sportowcy

Tradycyjne zastosowanie żeń-szenia do poprawy wydolności fizycznej ma częściowe poparcie naukowe – badania sugerują możliwą poprawę parametrów stresu oksydacyjnego i funkcji mitochondrialnych, choć dowody są mniej jednoznaczne niż w przypadku zmęczenia psychicznego.

Kiedy przyjmować żeń-szeń koreański?

Pora dnia

Żeń-szeń koreański ma działanie stymulujące i pobudzające, dlatego zaleca się przyjmowanie go:

• rano (np. z pierwszym posiłkiem),
• ewentualnie w ciągu dnia (przed południem),
• unikać wieczorem, by nie zakłócać snu (choć ginsenozyd Rb1 ma też właściwości uspokajające, dominujący efekt bywa stymulujący).

Długość kuracji

Większość badań klinicznych stosowała kuracje trwające:

• 2–12 tygodni dla efektów na zmęczenie i funkcje poznawcze,
• do 6 miesięcy w badaniach dotyczących pamięci i funkcji naczyniowych.

Tradycyjne zalecenia sugerują stosowanie żeń-szenia koreańskiego kuracyjnie (np. 8–12 tygodni), a następnie przerwę – nie ma jednak jednoznacznych wytycznych klinicznych co do optymalnej długości cyklu.

Z jedzeniem czy na czczo?

Badania kliniczne zazwyczaj nie precyzowały tego aspektu, jednak przyjmowanie żeń-szenia z posiłkiem może zmniejszyć ryzyko ewentualnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych (dyspepsja), które sporadycznie zgłaszano w badaniach.

Bezpieczeństwo i działania niepożądane

Ogólny profil bezpieczeństwa

Według systematycznego przeglądu z 2001 roku:

„Dane z badań klinicznych sugerują, że częstość występowania zdarzeń niepożądanych przy monopreparatach żeń-szenia jest podobna do placebo. Najczęściej zgłaszanymi zdarzeniami niepożądanymi są ból głowy, zaburzenia snu i dolegliwości żołądkowo-jelitowe.”

Analiza bezpieczeństwa z 2015 roku obejmująca wiele badań RCT potwierdziła, że żeń-szeń jest ogólnie bezpieczny i dobrze tolerowany przy krótko- i średnioterminowym stosowaniu (do 12 miesięcy).

Najczęstsze łagodne działania niepożądane

W badaniach klinicznych zgłaszano (częstość porównywalna z placebo):

• ból głowy,
• bezsenność lub problemy ze snem,
• dyspepsja (zaburzenia trawienia),
• uderzenia gorąca,
• zaparcia.

Potencjalne ryzyka przy nadużyciu lub długoterminowym stosowaniu

Przegląd z 2014 roku wskazuje na potencjalne ryzyka związane z nadużyciem żeń-szenia, w tym:

• zaburzenia afektywne (nerwowość, pobudzenie),
• hipertensja (szczególnie przy wysokich dawkach),
• obrzęki,
• reakcje alergiczne (rzadko),
• potencjalne interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi (warfaryna).

Przeciwwskazania

Żeń-szeń koreański nie powinien być stosowany bez konsultacji z lekarzem w następujących przypadkach:

• Ciąża i karmienie piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie.
• Zaburzenia krzepnięcia krwi i przyjmowanie antykoagulantów (warfaryna) – ryzyko interakcji.
• Choroby autoimmunologiczne – żeń-szeń może modulować układ odpornościowy.
• Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze – pojedyncze przypadki sugerują możliwość podniesienia ciśnienia przy wysokich dawkach.
• Choroby wątroby – ostrożność ze względu na sporadyczne doniesienia o hepatotoksyczności przy wysokich dawkach.
• Zaburzenia hormonalne wrażliwe na estrogeny (niektóre typy nowotworów) – teoretyczne ryzyko, wymaga konsultacji onkologicznej.

Przed rozpoczęciem suplementacji żeń-szeniem zawsze skonsultuj się z lekarzem, szczególnie jeśli:

• przyjmujesz leki na stałe,
• masz choroby przewlekłe,
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią.

Rynek żeń-szenia – dane statystyczne

Globalny wzrost popytu

Według raportu Technavio z 2025 roku:

• Globalny rynek żeń-szenia ma wzrosnąć o 195,03 mln USD w latach 2024–2028, przy średniorocznej stopie wzrostu (CAGR) wynoszącej 5,05%.
• Wzrost rok do roku (2022–2023) wyniósł 4,9%.
• Region APAC (Azja i Pacyfik) stanowi 31% globalnego rynku – największy udział ze wszystkich regionów.

Według innego raportu (Technavio 2025):

• Wartość rynku wzrośnie o 208,5 mln USD w latach 2024–2029 przy CAGR 5,1%.

Główne czynniki napędzające rynek

• Rosnąca świadomość konsumentów na temat korzyści zdrowotnych żeń-szenia (redukcja stresu, wsparcie odporności, poprawa funkcji seksualnych).
• Popularność żeń-szenia jako adaptogenu naturalnego w zarządzaniu lękiem i zmęczeniem.
• Innowacje w sektorze ekstraktów żeń-szenia dla przemysłu farmaceutycznego i spożywczego.
• Wsparcie rządowe (szczególnie w Korei i Chinach) dla kultywacji i standaryzacji jakości.

Trendy rynkowe

• Wzrost popytu na wegańskie i naturalne opcje zdrowotne.
• Zwiększone zainteresowanie żeń-szeniem w kontekście zdrowia poznawczego, trawiennego i długowieczności.
• Obawy o zrównoważony rozwój – nadmierne pozyskiwanie dzikiego żeń-szenia prowadzi do problemów z zasobami; rośnie znaczenie certyfikowanych upraw.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy żeń-szeń koreański rzeczywiście działa na zmęczenie?

Tak. Metaanaliza 12 badań RCT (n = 1298) wykazała istotną statystycznie redukcję zmęczenia związanego z chorobami (SMD = 0,33, 95% CI = 0,44–0,22). Kolejna metaanaliza potwierdziła redukcję ogólnego zmęczenia u osób zdrowych (SMD: −0,48, p < 0,0001).

2. Po jakim czasie można odczuć efekty żeń-szenia?

W większości badań klinicznych pierwsze efekty (redukcja zmęczenia, poprawa funkcji poznawczych) obserwowano po 2–8 tygodniach regularnego stosowania. Pełne efekty – szczególnie na funkcje poznawcze i pamięć – mogą wymagać 3–6 miesięcy kuracji.

3. Czy żeń-szeń koreański można łączyć z innymi suplementami (np. ashwagandha, magnez)?

Ogólnie tak, ale zawsze warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli przyjmujesz wiele suplementów jednocześnie. Niektóre adaptogeny (żeń-szeń + ashwagandha) mogą synergistycznie wspierać redukcję stresu, ale wymaga to indywidualnej oceny.

4. Czy żeń-szeń koreański można stosować przy lekach na nadciśnienie lub cukrzycę?

Tylko pod nadzorem lekarskim. Żeń-szeń może wpływać na ciśnienie tętnicze i poziom glukozy we krwi, co może wymagać korekty dawek leków. Nie odstawiaj leków na własną rękę – zawsze konsultuj zmiany z lekarzem.pmc.ncbi.nlm.nih+2

5. Czy żeń-szeń koreański jest bezpieczny długoterminowo?

Badania trwające do 12 miesięcy nie wykazały poważnych działań niepożądanych. Jednak tradycyjnie zaleca się stosowanie kuracyjne (8–12 tygodni) z przerwami, a nie ciągłe przyjmowanie przez lata bez konsultacji. Długoterminowe bezpieczeństwo (>1 roku) wymaga dalszych badań.

6. Czy mogę stosować żeń-szeń w ciąży lub podczas karmienia piersią?

Nie. Brak wystarczających danych o bezpieczeństwie żeń-szenia w ciąży i laktacji – zaleca się unikanie suplementacji w tych okresach.

7. Czy żeń-szeń może poprawić libido i funkcje seksualne?

Tradycyjnie żeń-szeń był stosowany jako afrodyzjak. Jednak dowody kliniczne są ograniczone i niejednoznaczne – część badań sugeruje możliwą poprawę, ale potrzebne są lepiej zaprojektowane RCT. Nie należy traktować żeń-szenia jako leku na dysfunkcje seksualne – w takich przypadkach konieczna jest konsultacja urologiczna lub seksuologiczna.

8. Czy mogę łączyć żeń-szeń z kawą lub innymi stymulantami?

Możliwe, ale ostrożnie. Żeń-szeń ma działanie stymulujące, łączenie go z dużymi dawkami kofeiny może nasilić efekty pobudzające (nerwowość, kołatanie serca, bezsenność). Jeśli jesteś wrażliwy na kofeinę, rozważ zmniejszenie jej spożycia podczas stosowania żeń-szenia.

Kluczowe wnioski – co warto zapamiętać o żeń-szeniu koreańskim?

✅ Żeń-szeń koreański (Panax ginseng) to jeden z najlepiej przebadanych adaptogenów z udokumentowanym działaniem zmniejszającym zmęczenie, wspierającym funkcje poznawcze i poprawiającym parametry naczyniowe.

✅ Główne składniki aktywne to ginsenozydy (Rb1, Rg1, Rg3), które działają wielokierunkowo: antyoksydacyjnie, neuroprotekcyjnie, modulują metabolizm glukozy i funkcje śródbłonka naczyniowego.

✅ Metaanalizy badań RCT potwierdzają istotną redukcję zmęczenia (SMD = 0,33), poprawę FMD (marker funkcji naczyniowych) (SMD: 0,571%, p = 0,003) oraz poprawę pamięci wzrokowej u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi.

✅ Zalecane dawkowanie to 200–400 mg ekstraktu standaryzowanego lub 1–2 g surowego korzenia dziennie – produkt Sundose (300 mg/kapsułka) mieści się w tym zakresie.

✅ Żeń-szeń jest ogólnie bezpieczny przy krótko- i średnioterminowym stosowaniu (do 12 miesięcy), ale wymaga ostrożności u osób z nadciśnieniem, zaburzeniami krzepnięcia, w ciąży i podczas przyjmowania niektórych leków.

✅ Globalny rynek żeń-szenia rośnie w tempie ~5% rocznie, napędzany rosnącą świadomością konsumentów i trendami w kierunku naturalnych rozwiązań zdrowotnych.

✅ Najlepiej przyjmować żeń-szeń rano z posiłkiem, unikać wieczorem (ryzyko zaburzeń snu), stosować kuracyjnie (8–12 tygodni) z przerwami.

✅ Żeń-szeń nie zastępuje leczenia chorób przewlekłych – jest suplementem wspomagającym, a nie lekiem. W razie problemów zdrowotnych zawsze konsultuj się z lekarzem.

Bibliografia

1. Jeong Y. et al. (2024). Efficacy and safety of red ginseng extract powder (KGC05pg) in achieving glycemic control in prediabetic Korean adults: A 12-week, single-center, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Frontiers in Pharmacology.[pmc.ncbi.nlm.nih]​
2. Systematic review and meta-analysis (2025). Ginseng supplementation and vascular function: A systematic review and meta-analysis of clinical trials.[pmc.ncbi.nlm.nih]​
3. NCBI Books (2011). Biological Activities of Ginseng and Its Application to Human Health.[ncbi.nlm.nih]​
4. Kim Y. et al. (2023). Efficacy of ginseng supplements on fatigue: A systematic review and meta-analysis. Journal of Ginseng Research.[pubmed.ncbi.nlm.nih]​
5. Kang J. et al. (2025). Korean Red ginseng supplements improve quality of life in patients with mild chronic pancreatitis symptoms: A prospective clinical trial.[pmc.ncbi.nlm.nih]​
6. Lee S.D. et al. (2020). The antioxidant activities of Korean Red Ginseng (Panax ginseng) and ginsenosides: A systematic review through in vivo and clinical trials. Journal of Ginseng Research, 44(1), 8-15.[pmc.ncbi.nlm.nih]​
7. Ratan Z.A. et al. (2022). Efficacy of ginseng supplements on disease-related fatigue: A meta-analysis of 12 randomized controlled trials. Medicine, 101(25).[pmc.ncbi.nlm.nih]​
8. Carretero M.E. et al. (2018). Molecular signaling of ginsenosides Rb1, Rg1, and Rg3 and their mode of actions. Journal of Ginseng Research, 42(3), 272-284.[pmc.ncbi.nlm.nih]​
9. Ponce-López T. et al. (2017). Evaluation of the adaptogenic potential exerted by ginsenosides Rb1 and Rg1 against oxidative stress-mediated neurotoxicity in an in vitro neuronal model. Free Radical Biology and Medicine, 108, 142-155.pubmed.ncbi.nlm.nih+2
10. Choi J.H. et al. (2022). Neuroprotective Mechanisms of Ginsenoside Rb1 in Central Nervous System Diseases. Frontiers in Pharmacology.[pmc.ncbi.nlm.nih]​

Artykuł ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed rozpoczęciem suplementacji żeń-szeniem koreańskim, szczególnie przy chorobach przewlekłych, przyjmowaniu leków, w ciąży lub laktacji, zawsze skonsultuj się ze specjalistą.